Przeszłość drogowskazem

Tradycje żydowskie

Wydawnictwo

Nasze publikacje
 
Wirtualna Wystawa
Drukuj Poleć znajomemu

 

 

 

 

Chanuka w dawnym żydowskim getcie

 

Chanuka i Purim to dwa siostrzane święta. Oba zbudowane zostały na cudzie i z powodu obu powstały modlitwy o wydarzeniach zrządzonych przez cud. Oba należą do zwykłych świąt, w które można pracować, handlować itd. Aczkolwiek oba te święta przybrały różny charakter: Purim stało się wesołym, karnawałowym świętem pijackiego zapomnienia, beztroskiego braku zmartwień. Z kolei Chanuka pozostała wśród poważnych świąt narodowych i religijnych. Zapalanie światełek na chanukiji jest radosną, ale też poważną ceremonią. To święto doniosłych problemów: walki o narodowe i kulturalne wyzwolenie, uwolnienia od wpływów asymilacji itd. Jedynie latkes i drejdl, który z czasem został wyparty przez gry karciane, dodaje odrobinę lekkości świętu Chanuki.


W średniowieczu, głównie w żydowskich gettach w Niemczech, Chanuka nosiła prawdziwie karnawałowy charakter, podobnie jak Purim jej obchodom towarzyszyły maskarady, gry chanukowe i inne zabawy. Wędrowne grupy uczniów jesziw wędrowały z miasta do miasta urządzając maskarady, wystawiając sztuki teatralne i zabawiając ludzi. Do tych wędrownych uczniów jesziw dołączali śpiewacy, muzykanci, marszalikowie i profesjonalne błazny.


Niewiele materiałów zachowało się z tamtych czasów. Ale przecież można zobaczyć w tej czy innej bibliotece specjalne chanukowe dialogi ułożone w XIV, XV oraz XVI wieku w języku hebrajskim bądź w większości przypadków w starożydowskiej mowie. Znany jest również dialog sceniczny z początku XVI wieku o tytule Zamar le-Chanuka (Pieśniarz chanukowy) Arona ben Abrahama i popularne podczas obchodzenia Chanuki i innych świąt dialogi Zalmana Ringela z połowy XVI wieku. Przetrwały też gry chanukowe z XVII i z początku XVIII wieku.

Podczas Chanuki są odgrywane również przeróżne sztuki oparte na motywach biblijnych oraz tzw. „sztuki moralne”, które powinny „krzewić w sercach słuchaczy bojaźń bożą i dobre obyczaje”.


W czasie Chanuki zabawiano się również różnymi łamigłówkami i rebusami. Wielkim powodzeniem cieszyły się satyryczne parodie na temat wrogów Izraela oraz gminnych dostojników. Parodie te były odczytywane podczas gier chanukowych.


Jak widzimy, mieszkańcy żydowskiego getta, pomimo wszystkich zmartwień, cierpień i prześladowań, umieli również się radować, nawet bardzo, może nawet bardziej niż współcześni, nowocześni Żydzi, którzy świętują Chanukę na nudnych balach chanukowych albo przy grach karcianych.

 

tł. Magdalena Siek
Hajnt z 4.12.1934 r.

 

 
« poprzedni artykuł
Fundacja im. prof. Mojżesza Schorra
ul. Twarda 6; 00-105 Warszawa
tel. 22 620 34 96
Nr konta bankowego: 04124010241111001005772107