Przeszłość drogowskazem

Tradycje żydowskie

Wydawnictwo

Nasze publikacje
 
Wirtualna Wystawa
Słownik pojęć judaistycznych
Wpisz szukane hasło



| A | B | C | D | E | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | R | S | T | U | W | Z


S
Stron: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10   >
Termin Definicja
Sandak

Sandak - סנדק

słowo pochodzi z języka greckiego, oznacza ojca chrzestnego. Jest nim mężczyzna trzymający na kolanach dziecko w czasie ceremonii obrzezania. To wielki zaszczyt, do którego jest zapraszany zwykle dziadek dziecka lub poważany członek gminy.
Zaszczyt wniesienia dziecka przypada zwykle bezdzietnej parze (zwanych w języku jidysz kwater i kwaterin).

 
Sanhedryn

Sanhedryn - סנהדרין

Termin pochodzący z języka greckiego; w tradycji żydowskiej oznacza żydowski sąd obradujący w czasach hellenistycznych lub też jeden z traktatów talmudycznych, traktujący o postępowaniu sądowym. Sąd był powoływany we wszystkich miastach zamieszkanych przez Żydów, a w posiedzeniach brało udział 23 sędziów. W Jerozolimie zasiadał tzw. Wielki Sanhedryn, najwyższy sąd Izraela, liczący sobie 71 sędziów, który mógł sądzić nawet króla. Spotkania odbywały się codziennie oprócz szabatów i świąt w Sali położonej niedaleko Świątyni. Jego decyzje były wiążące. Ostatnie posiedzenie odbyło się w roku 358 i dotyczyło ustalenia kalendarza żydowskiego.

 
Seder

Seder - סדר

Porządek; rytualny posiłek spożywany w wigilię pierwszego dnia święta Pesach w Izraelu, a w diasporze w pierwszy i drugi dzień. W trakcie sederu czytana jest opowieść o wyjściu z Egiptu – Hagada szel Pesach. Zawarte w niej teksty mówią o ciężkim życiu niewolnika i o pragnieniu wolności, aż wreszcie o opuszczeniu Egiptu pod przewodnictwem Mojżesza. Etapy sederu: kadesz (specjalny świąteczny kidusz – pierwszy kielich wina), u-rchac (rytualne umycie rąk – zwykle bez błogosławieństwa), karpas (spożycie gorzkich ziół maczanych w słonej wodzie – na pamiątkę ciężkiego losu i łez wylanych w Egipcie), jachac (złamanie środkowej z trzech mac wystawionych na stole; większy kawałek zostaje schowany przed dziećmi jako afikoman – do znalezienia i spożycia po posiłku), magid (zaproszenie do udziału w sederze wygłaszane po aramejsku, następnie rozpoczyna się czytanie Hagada na Pesach – historii pobytu i wyjścia z Egiptu ku wolności; w trakcie najmłodszy członek rodziny zadaje tradycyjne cztery pytania na temat odmienności wieczoru pesachowego) na zakończenie tej części wypija się drugi kielich wina; rachaca (rytualne obmycie rąk z błogosławieństwem), moci maca (błogosławieństwo nad macą), maror (spożycie maroru – gorzkich ziół zanurzanych w charoset), korech (spożycie „kanapki” Hilela – gorzkich ziół umieszczonych miedzy dwoma kawałkami macy), szulchan orech (spożycie świątecznego posiłku), całun (znalezienie i zjedzenie afikomanu), barech (odmówienie błogosławieństwa po spożyciu posiłku; wypicie trzeciego kielicha wina oraz przygotowanie kielicha wina dla proroka Eliasza, który wg tradycji pojawia się w trakcie kolacji pesachowej), halel (psalmy od 113 do 118, a po nich psalmu 136; wypicie i błogosławieństwo nad czwartym kielichem wina), nirca (prośba o Boską akceptację modlitw sederu, wezwanie o przyjście mesjasza i składanie tradycyjnych życzeń – „następnego roku w Jerozolimie”). Po tym śpiewa się tradycyjne piosenki, m.in. Chad gadija. Na zakończenie można odczytać Pieśń nad Pieśniami.

 
Sefer Tora

Sefer Tora - ספר תורה

Księga Tory. Pergaminowy zwój z hebrajskim tekstem Pięciu Ksiąg Mojżeszowych ręcznie wykonany i przepisany przez wykwalifikowanego skrybę – sofera, zwinięty wokół drewnianych lasek ze zdobionymi uchwytami. Zgodnie z tradycja każdy etap powstawania zwoju od przygotowania specjalnego pergaminu i utensyliów pisarskich po zwinięcie gotowego zwoju jest ściśle obwarowany zastrzeżeniami dotyczącymi jego koszerności. Przepisywanie Tory jest jedną z ważniejszych micwot w judaizmie. Tora zawiera 304 805 liter ułożonych w kolumny na zwoju. Kolumny liczą sobie 42 wiersze (u Żydów z Jemenu 50), a pozycja każdej litery jest ściśle określona i nie może być zmieniona pod rygorem nieważności całego zwoju (staje się on wówczas pasul – niewłaściwy, zepsuty). Zwój traktowany jest z najwyższym szacunkiem i przechowywany w najświętszym miejscu synagogi – w aron ha-kodesz. Sam zwój, owinięty w jedwab, okrywany jest dodatkowo bogato zdobioną tkaniną. Z przodu zawieszona jest ozdobna i wykonana z drogich metali plakietka z symbolami „Korony Prawa”, nawiązująca tradycyjnie do napierśnika noszonego przez Najwyższego Kapłana Świątyni (ha-kohen ha-gadol), przymocowana ponad gałkami lasek, na które jest nawinięty zwój, nazywanych „drzewem życia” (ec chajim). Zwój nie powinien być dotykany palcem. Do wskazywania odpowiednich fragmentów służy tzw. jad – wskazówka zakończona często miniaturową dłonią z wyprostowanym palcem wskazującym. Wniesienie nowego zwoju Tory do synagogi jest okazją do wielkiego święta dla całej społeczności. Wszystkie zwoje tory wyjmowane są podczas święta Simchat Tora (Radość Tory) oznaczającego zamknięcie starego i rozpoczęcie nowego cyklu czytania świętego tekstu.

 
Seuda szliszit

Seuda szliszit - סעודה שלישית

Dosłownie: trzecia uczta; posiłek spożywany w sobotę popołudniu. Jest to zwykle najmniejszy i najskromniejszy z trzech posiłków szabatowych. Je się wówczas sałatki, gefilte fisz wg tradycji aszkenazyjskiej, a tuńczyka, ostry sos (harisa) i owoce wg tradycji sefardyjskiej. W czasie uczty śpiewane są religijne pieśni takie jak: Bnei Heichala (hymn autorstwa kabalisty Izaaka Lurii), Mizmor le-Dawid (psalm 23) czy Jedid ha-nefesz (pijut z XVI wieku). Istnieją rozbieżności co do konieczności odmawiania kidusz przed tym posiłkiem, jak również co do tego czy należy spożywać chleb.

 


| A | B | C | D | E | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | R | S | T | U | W | Z


Glossary V2.0
Fundacja im. prof. Mojżesza Schorra
ul. Twarda 6; 00-105 Warszawa
tel. 22 620 34 96
Nr konta bankowego: 04124010241111001005772107