Przeszłość drogowskazem

Tradycje żydowskie

Wydawnictwo

Nasze publikacje
 
Wirtualna Wystawa
Żydzi i judaizm w USA Drukuj Poleć znajomemu

 

 

 

Wywiad  specjalny dla  „Ha-Cefiry” z redaktorem  naczelnym nowojorskiej gazety ‘Tog”  dr Sz. Marguszem.

Ruch ożywienia języka hebrajskiego a ostatni zwolennicy Haskali- Oświecenia żydowskiego- artykuły pisane w duchu i stylu  Haskali -  znajduje uznanie w  oczach licznych czytelników- czy istnieje żydowska edukacja- kim są  czytający i kupujący książki w języku hebrajskim-prasa codzienna- książki  w języku hebrajskim a książki w języku jidysz, które sprzedają się lepiej- żydowska  polityka

Żydzi i judaizm w Stanach Zjednoczonych Ameryki

Nasz redaktor przeprowadził rozmowę z dr  Sz. Marguszem,  redaktorem naczelnym  nowojorskiej gazety ‘Tog” na temat sytuacji  Żydów  i judaizmu w Stanach Zjednoczonych Ameryki.

Żydowski ruch narodowy w Stanach Zjednoczonych nie jest dostatecznie dobrze zorganizowany  i nie spełnia dostatecznie swej roli w  życiu społeczności żydowskiej.  Przyczyny tego stanu rzeczy są liczne i różnorodne.  Dziś w Ameryce mieszka około czterech milionów Żydów, z tego około stu tysięcy zna język hebrajski, znają literaturę, ale są to zwykle osoby należące do starszego pokolenia, z czego większość z nich to zwolennicy Haskali – żydowskiego Oświecenia.  Większość z nich tak jak w latach młodości nadal jest pod wpływem nauczania  Haskali i jej stylu literackiego. Stąd nowa literatura hebrajska i jej styl  nie znajdują uznania w ich oczach. Co więcej, wydaje im się, że nowy styl jest dla nich zupełnie niezrozumiały. Opowiadał mi kiedyś Reuwen Breinin, (wobec którego uczucia nieco ostygły, z racji jego stosunku do Rosji) , że spotkał się jakiś czas temu w jednym z amerykańskich miast z pisarzem tworzącym  w języku hebrajskim, którego on, Breinin,  dzieła wydrukował trzydzieści lat temu. I jakież było jego zdumienie, kiedy okazało się, ze ów pisarz, tworzący wcześniej w języku hebrajskim  z trudem jest w stanie  rozumieć  nową literaturę  w tym  języku! Tygodnik w języku hebrajskim  ‘Ha-Doar”  ukazuje się tylko w czterech  tysiącach egzemplarzy. Pozostali ,czyli  dziewięćdziesiąt sześć tysięcy czytających literaturę  hebrajskojęzyczną  nie kupuje ty ognik, wielu dlatego ,że nie podoba im się  nowy styl i nowe treści zawarte w „Ha-Doar”.
Jako przykład opowiem o naszych doświadczeniach, otóż jak wiadomo mamy zwyczaj zamieszczać raz w tygodniu jeden artykuł w języku hebrajskim, zamierzaliśmy nawet poświecić jedną stronę gazety na artykuły w tym języku, ale ze względu na kryzys napotykamy na trudności w realizacji naszego zamierzenia.  Raz w roku mamy w naszej gazecie  cała stronę po hebrajsku.  I wówczas staramy się, aby przynajmniej jeden artykuł był napisany według prawideł starego stylu i w duchu   Haskali- oświecenia żydowskiego.  Jeśli chodzi o ludzi młodych, to nie są zainteresowani naszymi publikacjami. Nie ma młodzieży, która zna wystarczająco hebrajski.
Teraz należałoby powiedzieć kilka słów na temat edukacji gdowskiej. W nowym Jorku jest około trzystu tysięcy żydowskich dzieci, w wieku od ośmiu do czternastego roku życia. Pobierają one naukę w szkołach państwowych. Tylko około stu pięciu tysięcy chodzi do szkoły popołudniowej, w niej mogą usłyszeć coś na temat judaizmu i języka hebrajskiego.  Jakaś cześć nuczy się w jesziwach i Talmud Torach  i tylko ci otrzymują  pełne żydowskie wykształcenie . Jest także około dwustu tysięcy żydowskich uczniów,  którzy nie otrzymują żydowskiego wychowania.

Swego czasu zaproponowałem  dwa rodzaje  szkół.  Jeden rodzaj to szkoły, w k których nauczanie judaizmu odbywałby się wprawdzie w  języku angielskim, ale w sposób uporządkowany . Czas nauki w tego rodzaju szkole wynosiłby rok.  To program minimum.  I drugi rodzaj szkoły, z programem rozszerzonym, w której uczniowie mogliby otrzymać  pełne wykształcenie we wszystkich przedmiotach nauczania związanych z hebrajskim i judaizmem.  To propozycja dla tych, którzy chcą poświęcić  nauce kolejnych sześć lat. To moja propozycja spotkała się z ogromną falą krytyki, zarzucano mi, że taki program nauczania przyczyni się do asymilacji Żydów.  Ale wiem z własnego doświadczenia, że nawet ci, którzy nie chodzili do żydowskiej szkoły, a tych w Ameryce jest większość,  nie ulegają łatwo asymilacji.
Mamy w Ameryce grupę pisarzy i poetów tworzących w jeżyku hebrajskim,   takich jak Elkin, Ginzburg, czy Sylkiner. Ich twórczość  jest znacząca. Ostatnio ukazał się kalendarz żydowski –almanach dla Ameryki, a w nim znaczne miejsce poświęcono literaturze hebrajskojęzycznej.  Ale niestety w Stanach większość Żydów czyta tylko gazety. Należy dodać, że młodzież nie żydowska nie ogranicza się  tylko do lektury gazet, ale kupują też książki. Natomiast wśród Żydów większość zadowala się przeczytaniem  codziennej gazet i nie znajduje czasu na inną lekturę. Książki, które kupują  Żydzi to przede wszystkim literatura tradycyjna.  Młodzi czytają w jeżyku a angielskim i zwykle jest to prasa codzienna. Książki w języku jidysz przeznaczone są tylko dla wąskiego kręgu odbiorców, ale warto podkreślić, że rynek książkowy  języku hebrajskim  ma się o wiele lepiej niż rynek w języku jidysz.

Należy podkreślić, ze kryzys ekonomiczny w Ameryce jest o wiele poważniejszy niż przedstawiają go w Europie.  Nie ma też nadziei, że w najbliższym czasie sytuacja ulegnie poprawie.
 
Na zakończenie dr Sz. Margusz opowiedział nam o swoim pobycie w Palestynie podczas antyżydowskich zamieszek, które miały  miejsce   dwa lata temu.  Przybył akurat z wizytą do Palestyny, dokładnie w chwili kiedy doszło do antyżydowskich  zajść w Jerozolimie, dwudziestego trzeciego sierpnia 1929 roku.  Był świadkiem ataku Arabów na Żydów i widział, że angielscy policjanci obecni na najbliższym posterunku policji  w ogóle nie wyszli na zewnątrz, by zapobiec zamieszkom. W rozmowie z przedstawicielami władz angielskich dowiedział się, że w czasie zajść w kraju było obecnych około sześćdziesięciu policjantów.

 

tł. Katarzyna Mróz-Blader

 

 
« poprzedni artykuł   następny artykuł »
Fundacja im. prof. Mojżesza Schorra
ul. Twarda 6; 00-105 Warszawa
tel. 22 620 34 96
Nr konta bankowego: 04124010241111001005772107