Przeszłość drogowskazem

Tradycje żydowskie

Wydawnictwo

Nasze publikacje
 
Wirtualna Wystawa
Drukuj Poleć znajomemu

 

 

 

 

Święto Purim



Czternasty i piętnasty dzień miesiąca adar to dni radości i ucztowania na cześć rzucania losów, które rzucił Haman, aby unicestwić Żydów za panowania króla Achaszwerosza, lecz Estera i Mordechaj popsuli mu jego knowania i dokonali zemsty na wrogu. W Suzie,  (Szuszan  w języku hebrajskim) stolicy imperium perskiego  zabili Żydzi swych wrogów czternastego dnia miesiąca adar i świętowali zwycięstwo nazajutrz, piętnastego adar.  Dlatego tradycja nakazuje, aby Żydzi, którzy są  mieszkańcami   miast, które nie były otoczone murami za czasów Jehoszuy Bin Nuna,  zmarł ego 26 dnia miesiąca nisan 1244 przed naszą erą,   świętują to wydarzenie czternastego dnia miesiąca adar urządzając przyjęcia i uczty, wysyłając swoim współbraciom kosze pełne smakołyków (  w języku hebrajskim nakaz przesłania prezentu  święto Purim nazywany jest miszloach manot). Natomiast Żydzi zamieszkujący   w miastach, które były otoczone murami obronnymi za czasów Jehoszuy bin Nuna świętują nazajutrz, czyli w piętnastym dniu miesiąca adar jak uczynili to Żydzi żyjący w stolicy imperium, w Suzie.  W Talmudzie czytamy, że rozróżnienie na miast otoczone murami i pozbawione murów obronnych za czasów Jehoszuy bin Nuna było tak istotne i trwałe, że nawet miasta, które utraciły wysoki  status czy mury obronne, ale posiadały je w wyżej wymienionym okresie nadal zaliczane są to pierwszej kategorii, a ich mieszkańcy powinni świętować zwycięstwo Żydów nad Hamanem piętnastego dnia miesiąca adar jak było to w Suzie.
Dlaczego właśnie od czasów Jehoszuy bin Nuna ? Otóż , Jehoszua bin Nun był pierwszym, który  walczył z Amalekiem, a według tradycji Haman jest potomkiem Amaleka.   Tyle tradycja i legendy. Są też tacy, który uważają, że wydarzenia opisane w Księdze Estery nie miały nigdy miejsca, a cała historia jest tylko przypowieścią.  I cytują słowa z księgi Hioba „ nie było i się nie zdarzyło.”

W źródłach historycznych nie można z cała pewnością ustalić imienia i dat panowania władcy, za którego cała historia opisana w Księdze Estery się wydarzyła.  Po pierwsze są wątpliwości dotyczące ustalenia daty wydarzenia opisanego w biblijnej  Księdze Estery oraz jej głównych bohaterów. Po drugie  z drugiej  połowy pierwszego wieku naszej ery po zburzeniu Świątyni jerozolimskiej nie ma żadnej pewnej i  konkretnej informacji o sytuacji w Palestynie.

Przez wiele lat sytuacja w królestwie była  nie była najlepsza,  a  roku 484 przez naszą erą  Kserkses wyruszył na czele karnej ekspedycji, w celu ukarania  buntujących mieszkańców Egiptu i Palestyny. Jest niemalże stuprocentowo pewne, że Kserkses I, który  panował między 485  do 465 przed naszą erą,  był władcą, który w Księdze Estery jest zwany Achaszweroszem , wprawdzie w tej kwestii są spory pomiędzy historykami, ale w kilku encyklopediach wspomniany jest  władca o imieniu Achaszwerosz oraz daty jego panowania od 368 do 354 przed naszą erą. Również upadek Hamana i zwycięstwo Mordachaja miały miejsce w 474 roku przed naszą erą, za czasów panowania króla Kserksesa. Wielka uczta miała miejsce po zwycięstwie nad powstańcami egipskimi w 483 roku przed naszą erą,  Estera została królową około 479 roku przed naszą erą, czyli  cztery lata po tym.  Zaś sześć lat po   tymże zwycięstwie czyli w 473 roku przed naszą erą  zaczęto  obchodzić święto Purim.  Takie jest stanowisko większości historyków, w tym stanowisko Einhorna. Z kolei inny z historyków Est twierdzi, że Achaszwerosza nie można utożsamiać z Kserksesem, ani żadnym z innym władców wymienianych przez innych historyków, również nie z Artakserksesem,  a według   hipotezy Philipshona Achaszwerosz to nikt inny tylko Astygianus.  Philipshon doszedł do wniosku , że Mordechaj żył w czasach Nabuchodonozora czyli około 598 roku przed naszą, stąd  władcą zasiadającym na tronie perskim nie mógł być Artakserkses, bo ten panował od 635  przez kolejnych czterdzieści lat aż do swojej śmierci w  595 roku przed naszą erą.

Nie jest celem tego artykułu, ani nie ma miejsca i czasu na to, aby zaprezentować do głębi na czym opierają swe tak różne koncepcje i  wnioski  liczni historycy, ale jest niemal pewne, że pierwsza z zaprezentowanych  teorii,  jest tą, na której opiera swe poglądy większość historyków, którzy byli zainteresowani  tymże problemem i  badali  go.  Przy okazji należy wspomnieć, że są także tacy, którzy uważają, że Achaszwerosz nie jest imieniem konkretnego władcy, ale tytułem honorowym, porównywanym do tytułu nadawanego władcom innych państw, na przykład faraonów w Egipcie.

Kilka słów o Księdze  Estery oraz jej czytaniu księgi  w tradycji żydowskiej.

Księga Estety została zredagowana  podczas powstania Machabeuszy oraz w latach następujących bezpośrednio po powstaniu . Dynastia Machabeuszy panowała od 159 roku przed naszą erą. Treść księgi pasowała do rzeczywistości za czasów powstania Machabeuszy, kiedy zagrożenie życia i kolejne spadające na naród katastrofy były niemalże identyczne z sytuacją opisaną w księdze.

W tradycji żydowskiej jest pięć  tekstów, które  nazywa się księgami  lub tłumaczeniu z języka hebrajskiego  zwojami.  Są to następujące księgi: Pieśń nad pieśniami, Księga Rut, Lamentacje, Kohelet i Księga Estery.

Tylko jedna z nich nazywana jest przez rabinów Księgą Estery. Jej czytanie było tradycją poprzedzającą zburzenie Świątyni w Jerozolimie, o czym wspomina rabin Zacharia Ben Kacaw, który zmarł w 120 roku przed naszą erą.   Wspomina go także rabin Jochanan Ben Nur zmarły w 121 roku przed naszą erą, czytano Księgę Estery w mieście Cipori, nie zważając na czyhające na czytających żydowskie teksty i przestrzegających tradycji niebezpieczeństwo.   Grecy zakazali lektury Księgi Estery, a na czytających ją mogły spaść najcięższe kary.  Rabin Jehuda ha-Nasi , który zmarł w 188 roku naszej ery wspomina, że kiedy był jeszcze dzieckiem  również czytał  Księgę Estery.
Są źródła , według których  autorstwo i redakcję Księgi Estery należy przypisać członkom wielkiego Zgromadzenia, Kneset  ha-Gdola w języku hebrajskim.
Opierając się na wyżej wspomnianych źródłach widzimy, że czytanie Księgi  Estery było popularne wśród społeczności żydowskiej już w pierwszym wieku przed naszą erą.  Ale  według tych samych źródeł można wysunąć hipotezę, że nie było to jeszcze wtedy zwyczaj przyjęty powszechnie w całej diasporze.  W czasach Miszny ( okres misznaicki obejmuje lata od 312 roku przed naszą erą do 188 roku naszej ery, czyli do śmierci rabina Jedudy ha-Nasi,  redaktora  Miszny.  Czytano Księgę Estery od jedenastego dnia miesiąca adar do piętnastego adar i w tym czasie był zwyczaj czytania jej także w dniach poprzedzających jedenasty adar i po piętnastym adar. Dopiero później utrwalił się w tradycji zwyczaj czytania w dniach czternastym i piętnastym adar.

tł. Katarzyna Mróz-Blader

 
« poprzedni artykuł   następny artykuł »
Fundacja im. prof. Mojżesza Schorra
ul. Twarda 6; 00-105 Warszawa
tel. 22 620 34 96
Nr konta bankowego: 04124010241111001005772107